Dromen over je tong en wat je zegt

Op je tong bijten, iets op het puntje van je tong hebben, een scherpe tong: het Nederlands koppelt de tong aan spreken zonder dat iemand daarbij stilstaat. De droomtraditie doet precies hetzelfde. Wat dromers de volgende ochtend melden gaat nooit over smaak, maar over een mond die niet meewerkt op het moment dat het ertoe doet. Een tong die het gewoon doet, staat in die bronnen voor kunnen zeggen wat je bedoelt; alles wat eraan mankeert voor een belemmering daarvan.

De mond die dichtzit en de mond die doorratelt

De klacht die het vaakst terugkomt is een tong die weigert. Mensen beschrijven woorden die als brij naar buiten komen, of een mond die zo vol zit dat er geen lettergreep uit komt, en de uitleg is niet ingewikkeld: iets wat je niet gezegd hebt gekregen. Slaapverlamming en de gewone spierslapte van de droomslaap voeden dat gevoel allebei, goed om te weten voordat iemand naar symboliek grijpt. De omgekeerde versie, waarin je praat en niet meer kunt stoppen, geldt als woorden die al los zijn en niet terug te halen; mensen worden daaruit vaak wakker met schaamte over iets wat ze gisteren zeiden.

Op je tong bijten wordt vrijwel overal gelezen als zelfcensuur, en het is de enige variant waarin de dagelijkse uitdrukking en de droombetekenis precies samenvallen. Heftiger versies zeggen hetzelfde met meer kracht, en oudere bronnen vatten die op als spreken dat door een ander wordt gesmoord in plaats van door de dromer zelf. Als uitspraak over je lichaam wordt het nergens gelezen, en zo hoor je het ook niet op te vatten.

De tong van een ander

Zie je de tong van iemand anders, dan verschuift de aandacht naar wat die persoon zegt of juist inslikt. In de oude lijstjes hoort dat bij roddel, bij een oordeel dat je hebt opgevangen of bij een gesprek dat je liever niet had gehoord. Het beeld gaat dan minder over jouw spreken en meer over wat er over je heen gaat.

In welke taal droom je

Wie tussen twee talen leeft kent een versie die geen algemeen woordenboek kan bereiken: de mond die een woord niet wil vormen dat je perfect kent, de zin die er in de verkeerde taal uit komt. Voor veel mensen in Nederland en België is dat dagelijkse kost. Dan beschrijft de droom iets heel concreets in plaats van iets symbolisch, en jouw eigen uitleg wint het van elke geërfde.