Dromen over ontsnappen

Twee mensen vertellen dezelfde droom - een hek dat meegeeft, een gang, het donker in en weg - en de een wordt opgelucht wakker terwijl de ander zich betrapt voelt. Bij dit beeld zit de betekenis dus niet in wat er gebeurde maar in de nasmaak, en die vraagt erom als eerste te worden opgeschreven. Wegkomen is in de overlevering altijd tweeledig gebleven: het kan een stap naar vrijheid zijn, en het kan een manier zijn om niet aan te kijken wat je achterlaat. Die twee lezingen staan al eeuwen naast elkaar en geen van beide heeft ooit gewonnen.

Ontsnappen is iets anders dan achtervolgd worden

Bij een achtervolging zit de spanning in wat achter je zit; bij een ontsnapping zit ze in de uitgang. Uit een gebouw, een kamer of een land wegkomen wordt begrepen als afstand tot een situatie. Ontkomen aan bewaking of aan iemand die je zoekt, hoort bij een net andere familie en neigt naar gevolgen, naar iets dat de dromer voelt inhalen in plaats van alleen insluiten. Slagen en bijna slagen wegen in de oudere verzamelingen verschillend: het net-niet geldt als het meest sprekende beeld, omdat de wens en de twijfel er tegelijk in zitten.

Uitstel dat zich opstapelt

Veel mensen die deze droom melden, beschrijven een periode van uitstel: een gesprek dat maar niet gevoerd wordt, een opzegtermijn die traag wegtikt, een afspraak die al een tijd niet meer past. Dat is een patroon in verslagen en geen regel; voor een deel van de dromers klopt het gewoon niet. Het verdient een vermelding omdat het de droom een gewone verklaring geeft die rustig naast de symbolische kan staan.

Verder lopen algemene lezingen hier snel leeg, want datgene waaraan je ontkomt is bijna altijd persoonlijk. Iemand die wegglipt van een overvol feest heeft niet dezelfde droom als iemand die aan hoog water ontsnapt, ook al zet een woordenboek beide onder hetzelfde kopje. Je eigen antwoord op de vraag waar je vandaan wilde, doet meer werk dan deze pagina kan doen. En als dat antwoord luidt dat je te laat was voor de trein en de hele avond geïrriteerd bent geweest, dan is dat ook een antwoord.