Dromen over lezen en teksten

In de oude droomboeken staat lezen bijna altijd onder dezelfde noemer: iemand zoekt een antwoord. Stil lezen wordt beschreven als nadenken voor jezelf, hardop lezen als iets wat je begrepen wilt krijgen door anderen, en voorlezen aan een groep als een plaatje van beoordeeld worden. Een bladzijde die leeg is, eruit gescheurd, of geschreven in een schrift dat je niet kent, levert lezingen op over informatie die nog niet is aangekomen, eerder dan over informatie die iemand met opzet achterhoudt.

Het detail dat vrijwel iedereen noemt

De woorden blijven niet stilstaan. Regels verspringen, een zin leest de tweede keer anders, letters schuiven in vormen die bijna taal zijn en het dan toch niet zijn. Dit wordt zo breed gemeld dat mensen die oefenen in het opmerken dat ze dromen, het bewust als controle gebruiken: even naar een tekst kijken, wegkijken, en opnieuw kijken. Staat er iets anders, dan slaap je.

Wat er in je slaap met letters gebeurt

Wakker lezen leunt zwaar op hersengebieden die tijdens de droomslaap grotendeels stil liggen. Wat er op de bladzijde verschijnt is daarom de indruk van tekst en geen tekst. Van binnenuit voelt het precies als lezen, maar de inhoud wordt regel voor regel geïmproviseerd zonder dat iets haar vasthoudt, en daarom is de bladzijde alweer veranderd tegen de tijd dat je terugkijkt. Geschreven materiaal dat 's nachts niet stil blijft liggen is eerder de regel dan de uitzondering, en het zegt helemaal niets over hoe goed iemand overdag leest.

Er zijn ook nachten waarin de aanleiding niets met symboliek te maken heeft. Een tentamenperiode, een stapel post die zich opstapelt, een contract dat je drie keer hebt doorgenomen of een boek dat je vlak voor het slapengaan weglegde: dat komt terug in de vorm waarin je het achterliet.

Wat je in handen had, telt meestal zwaarder dan de handeling eromheen. Een brief, een schoolboek, een officieel document en een roman trekken de droom elk een andere kant op, en juist dat voorwerp is het deel dat mensen half onthouden. Lees je voor je werk, of was lezen als kind precies het ding waarbij je je traag voelde, dan draagt dit beeld een lading mee die geen algemeen lemma voor je kan invullen.