Dromen over een gevangenis

Van dit beeld blijft niet de cel het langst hangen, maar de deur. Zat die op slot, en had je hem werkelijk geprobeerd - daar draait de hele uitleg om. De gevangenis staat voor beperking, en de traditie maakt scherp onderscheid tussen een grens die van buitenaf is opgelegd en een grens die de dromer al een tijd niet meer test. Die tweede wordt vaker gemeld en is de interessantste van de twee.

De deur die je nooit hebt geprobeerd

Uitleggers lezen de open cel al eeuwen als een verplichting, een gewoonte of een afspraak die je zou kunnen verlaten en niet verlaat. Werk, routines en langlopende relaties staan achter dit beeld, en wie het beschrijft noemt vaak het gevoel dat de uitgang tegelijk beschikbaar en onaantrekkelijk was. Die dubbelheid wordt behandeld als de inhoud van de droom, en niet als een blunder van een dromer die de uitgang over het hoofd zag.

Bezoek, vrijlating en de cel met een raam

In een cel belanden na een proces dat nooit is uitgelegd, hoort bij de angstdromen over beoordeeld worden. Iemand bezoeken in plaats van zelf vastzitten wordt gelezen als zorg om een persoon van wie jij vindt dat hij klemzit. Vrijgelaten worden is een van de rustigere varianten en wordt verbonden met iets in het wakkere leven dat onlangs is losgekomen: een contract dat afliep, een schuld die is afbetaald, financiën die weer wat lucht geven. Een cel met een raam, die dromers opvallend scherp onthouden, geldt traditioneel als beperking mét zicht op wat erbuiten ligt.

Twee dingen doet dit lemma niet. Het zegt niets over een juridische kwestie, omdat een droom daar niets aan bij te dragen heeft en dit daarvoor de verkeerde plek is. En het doet niet alsof het beeld voor iedereen gelijk leest. Wie zelf heeft vastgezeten, of wie jarenlang op bezoekuur kwam, komt hier aan met herinneringen waar geen algemeen lemma voor in de plaats kan komen; voor hen gaat de droom over geheugen en niet over metafoor.

Ook zonder symboliek valt er vaak iets aan te wijzen. Een serie, een nieuwsbericht, of een periode waarin je je door ziekte of zorgtaken behoorlijk geïsoleerd voelt: het slot op die deur hoeft niet symbolisch te beginnen.