Rüyada Sınav Görmek

Okulu bitireli yirmi yıl olmuş insanlar hâlâ uykuda hiç çalışmadıkları sınavlara giriyor. Dünyanın her yerinde en çok bildirilen rüyalardan biri bu ve yerleşik okuma şöyle: rüya okulla değil ölçülmekle ilgili. Dekor ödünç alınmış, taşıdığı duygu ise bugüne ait.

Klasik sahne ve varyantları

• Hiç çalışmamış olmak. Klasiği. Hazırlığın dışarıdan nasıl görünürse görünsün, hazırlıksız yargılanmak diye okunur.
• Yanlış salon ya da yanlış ders. Hazırladığın şeyle senden istenen şeyin tutmaması olarak yorumlanır.
• Okunamayan soru kâğıdı. Bulanıklaşan, yer değiştiren ya da başka bir dile dönen sorular. Genelde koşulları belirsiz bir iş sayılır.
• Sürenin bitmesi. Saat varyantı ve rüyayı görenlerin en çok bedeninde hissettiğini söylediği hal.
• Hiç almadığın bir dersin sınavı. Okuldan çoktan çıkmış insanlarda sık; kimsenin sana anlatmadığı bir ölçüte göre değerlendirilmek diye anlaşılır.

Neden hep okul

Resmî değerlendirmeyle çoğumuz ilk kez okulda tanıştık ve sözlüğü o verdi: bir salon, bir saat, bir kâğıt, panoya asılan ya da sesli okunan bir sonuç. Gelenek buradaki sınıfı konu değil dekor sayar. Eğitiminden gayet memnun, geride hiçbir hesabı kalmamış insanların bu rüyayı bu kadar sık görmesinin sebebi de bu. Bir başka ortak yan da salonun hep tanıdık olması; çoğu insan kendi eski okulunu, hatta oturduğu sırayı tarif ediyor.

İstisna, okul yılları gerçekten zor geçmiş olan kişidir; hastalık, şehir ya da ülke değiştirmek veya kendisine haksızlık eden bir değerlendirme düzeni yüzünden. O kişi buradaki genel anlatının kapsayamayacağı bir malzemeyle çalışıyor ve işine yarayacak yorum, kendi ölçülme deneyiminden kurulan yorumdur.

Ne zaman geri geliyor

Anlatılar performans değerlendirmesi, iş görüşmesi, yeni bir görev, ehliyet sınavı, meslek belgeleri ve izlenerek yapılan her işin ilk haftaları etrafında toplanıyor. Türkiye'de ayrıca çocukları sınava girecek anne babaların bu rüyayı çocuklarından önce gördüğü sık anlatılan bir durum. Bunların hiçbiri kural değil; hiçbir sebebi olmayan sakin bir ayda bu rüyayı gören de çok. Şunu da eklemek gerek: rüya, uyanık hayatta hazırlıksız olduğunun kanıtı değil. Son derece yetkin insanlar bunu sürekli görüyor, çoğu zaman da ertesi gün bir işi gayet iyi yapacakları gecede.