มีราศีที่สิบสามอยู่จริงไหม

ไม่มีราศีที่สิบสามอยู่ในระบบที่คำทำนายทุกวันนี้ใช้กัน คำตอบนี้ไม่ได้มาจากการค้นพบดวงดาวดวงใหม่ แต่มาจากคำนิยามที่ต่างกันตั้งแต่ต้น ราศีงูเห่าเป็นกลุ่มดาวที่มีอยู่จริงบนท้องฟ้า ดวงอาทิตย์เคลื่อนผ่านหน้ากลุ่มดาวนี้จริงทุกปี เพียงแต่กลุ่มดาวไม่ใช่สิ่งเดียวกับราศี และไม่เคยเป็นสิ่งเดียวกันมานานกว่าสองพันปีแล้ว

ราศีงูเห่าเป็นกลุ่มดาวที่มีอยู่จริง

ราศีงูเห่าคือกลุ่มดาวขนาดใหญ่ที่อยู่ระหว่างกลุ่มดาวแมงป่องกับกลุ่มดาวคนยิงธนู แนวที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนผ่านบนท้องฟ้าตลอดทั้งปีเฉียดผ่านขอบล่างของกลุ่มดาวนี้พอดี นักปราชญ์กรีกโบราณผูกเรื่องราวของมันไว้กับหมอผู้เชี่ยวชาญด้านการรักษาโรค แต่กลุ่มดาวก็ยังเป็นแค่กลุ่มดาว ไม่เคยถูกนับเป็นราศีมาก่อนเลยสักครั้ง

เรื่องนี้กลับมาเป็นข่าวทุกครั้งเพราะงานจัดระเบียบทางดาราศาสตร์ชิ้นหนึ่ง ปี 1930 สหพันธ์ดาราศาสตร์สากลตีเส้นแบ่งเขตของกลุ่มดาวทั้งแปดสิบแปดกลุ่มให้ชัดเจน เปลี่ยนกลุ่มดาวที่เคยเป็นแค่รูปร่างหลวมๆ ให้กลายเป็นพื้นที่ที่มีขอบเขตแน่นอนบนท้องฟ้า พอมีเส้นแบ่งแล้วก็นับได้ว่าแนวที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนผ่านตัดผ่านกลุ่มดาวทั้งหมดสิบสามกลุ่ม ราศีงูเห่าคือกลุ่มที่สิบสามซึ่งเป็นตัวเกินมา

ดวงอาทิตย์ใช้เวลาราวสองสัปดาห์ครึ่งอยู่หน้ากลุ่มดาวนี้ในแต่ละปี นับจากช่วงปลายเดือนพฤศจิกายนไปจนถึงกลางเดือนธันวาคม เป็นข้อสังเกตทางดาราศาสตร์ที่ถูกต้องเป๊ะ แต่ไม่เกี่ยวอะไรกับราศีที่คำทำนายใช้เลยสักนิด

สิ่งที่ราศีทั้งสิบสองใช้วัดจริงๆ

โหราศาสตร์ตะวันตกแบ่งวงกลมออกเป็นสิบสองส่วนเท่ากัน ส่วนละสามสิบองศา แล้วตรึงจุดเริ่มต้นไว้กับวสันตวิษุวัต คือวินาทีที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนขึ้นเหนือแล้วข้ามเส้นที่เส้นศูนย์สูตรโลกฉายขึ้นไปบนท้องฟ้าพอดี องศาที่ศูนย์ของราศีเมษถูกกำหนดให้เป็นจุดนั้นเอง ราศีที่เหลืออีกสิบเอ็ดตามมาเป็นช่วงเท่าๆ กัน จนครบวงพอดีไม่มีเศษเหลือเลย

ถามระบบนี้ว่าราศีเมษเริ่มตรงไหน คำตอบที่ได้คือมุมที่ห่างจากวสันตวิษุวัต ไม่ใช่ตำแหน่งดาวฤกษ์ดวงไหนทั้งสิ้น แผนที่ดาวจึงไม่มีทางแก้ไขตัวเลขนี้ได้ สิบสองส่วนเท่ากันของวงกลมเป็นข้อเท็จจริงทางคณิตศาสตร์ล้วนๆ กลุ่มดาวใหม่ที่ถูกนับเพิ่มเข้ามาบนแนวที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนผ่านเปลี่ยนตัวเลขนี้ไม่ได้เลย เหมือนกับที่การพบเทือกเขาลูกใหม่ไม่มีทางเปลี่ยนจำนวนองศาบนเข็มทิศ

แกนโลกที่ส่ายไปเรื่อยๆ และเหตุผลที่โหราศาสตร์แบบดาวฤกษ์ยังใช้สิบสองราศีอยู่ดี

แกนโลกไม่ได้หมุนนิ่งสนิท มันส่ายคล้ายลูกข่างที่กำลังจะหยุดหมุน ใช้เวลาราวสองหมื่นหกพันปีต่อการส่ายครบหนึ่งรอบ ระหว่างที่แกนแกว่งไปนั้น จุดวสันตวิษุวัตก็ค่อยๆ เลื่อนถอยหลังผ่านฉากหลังของดวงดาว ด้วยอัตราประมาณหนึ่งองศาทุกเจ็ดสิบสองปี ตลอดสองพันกว่าปีนับจากวันที่ชื่อราศีถูกผูกเข้ากับฤดูกาล ระยะเลื่อนนั้นสะสมจนเกือบเท่ากับความกว้างของราศีหนึ่งราศีเต็มๆ

ข่าวที่วนกลับมาซ้ำๆ จึงมีเมล็ดความจริงอยู่บ้าง ตอนที่ระบบราศีตามฤดูกาลบอกว่าดวงอาทิตย์อยู่ราศีเมษ ดวงอาทิตย์ในความเป็นจริงกำลังยืนอยู่หน้ากลุ่มดาวมีน เรื่องนี้ไม่ใช่ข้อมูลใหม่แต่อย่างใด ฮิปปาร์คัสนักปราชญ์กรีกอธิบายการส่ายของแกนโลกไว้ตั้งแต่ศตวรรษที่สองก่อนคริสตกาล และคนที่วางระบบราศีตามฤดูกาลก็รู้เรื่องนี้อยู่แล้วตั้งแต่ต้น

โหราศาสตร์อีกสายหนึ่งอ้างอิงตำแหน่งดาวฤกษ์จริงแทนฤดูกาล เป็นแกนหลักของโหราศาสตร์อินเดียซึ่งวัดจากจุดคงที่ท่ามกลางดวงดาวแทนวสันตวิษุวัต ตอนนี้ราศีของสายนี้เหลื่อมจากราศีตามฤดูกาลอยู่ราวยี่สิบสี่องศา แต่จุดที่ข่าวมักไม่พูดถึงคือสายนี้ก็ยังแบ่งวงกลมออกเป็นสิบสองส่วนเท่ากัน ส่วนละสามสิบองศาเช่นเดียวกัน และราศีงูเห่าก็ไม่ได้อยู่ในนั้นด้วยเหมือนกัน

ทำไมกลุ่มดาวถึงใช้แทนราศีไม่ได้

ลองสมมุติว่ามีคนพยายามสร้างระบบราศีจากเส้นแบ่งเขตกลุ่มดาวจริงๆ ผลลัพธ์ที่ได้จะใช้งานไม่ได้เลย ด้วยเหตุผลที่ไม่เกี่ยวกับความเชื่อของใครทั้งสิ้น

• ขนาดไม่เท่ากันเลย ดวงอาทิตย์ใช้เวลาราวสี่สิบห้าวันเคลื่อนผ่านกลุ่มดาวหญิงสาว แต่ใช้เวลาแค่ราวหนึ่งสัปดาห์เคลื่อนผ่านกลุ่มดาวแมงป่อง ช่วงเวลาที่ต่างกันถึงหกเท่าแบบนี้ไม่ใช่ระบบ เป็นแค่ความกระจัดกระจาย
• ราศีพิจิกจะกลายเป็นตัวเล็กที่สุด ดวงอาทิตย์อยู่หน้ากลุ่มดาวงูเห่านานกว่าอยู่หน้ากลุ่มดาวแมงป่องเสียอีก ราศีที่เพิ่งเข้ามาใหม่จะแซงหน้าราศีที่คนใช้กันมานับศตวรรษ
• เส้นแบ่งเขตเป็นเรื่องงานเอกสาร เส้นที่ตีขึ้นในปี 1930 ทำขึ้นเพื่อความสะดวกในการจัดหมวดหมู่เท่านั้น เดินเป็นขั้นบันไดและมุมฉากแทนที่จะไล่ตามรูปร่างที่ตาเห็นจริง คณะกรรมการอีกชุดหนึ่งอาจตีเส้นไว้คนละแบบเลยก็ได้
• ดาวฤกษ์เองก็เคลื่อนที่ กลุ่มดาวเป็นแค่การเรียงตัวบังเอิญของดาวที่อยู่ห่างกันคนละระยะ แต่ละดวงเคลื่อนไปตามทางของตัวเอง ระบบราศีที่ผูกกับกลุ่มดาวจะต้องตีเส้นใหม่ไปเรื่อยๆ ไม่มีวันจบ
• ไม่มีอะไรสืบทอดต่อได้ คำอธิบายของทุกราศีถูกเขียนขึ้นสำหรับระบบสิบสองส่วนตามฤดูกาลเท่านั้น เปลี่ยนชื่อส่วนแล้วก็เหลือแค่หัวข้อที่สิบสามที่ไม่มีเรื่องเล่าใดรองรับอยู่เลย

ถ้าใครบอกว่าคุณเกิดในช่วงราศีงูเห่า

ช่วงวันที่ที่มักถูกอ้างถึงสำหรับราศีงูเห่าตกอยู่ในช่วงของราศีธนูทั้งหมด ใครก็ตามที่ถูกบทความเหล่านั้นจัดให้เป็นราศีงูเห่าจึงเป็นราศีธนูมาตั้งแต่ต้นและยังเป็นราศีธนูอยู่เหมือนเดิม ไม่มีอะไรในดวงกำเนิดของคุณขยับเลยแม้แต่น้อย ไม่มีการคำนวณตำแหน่งใหม่ และไม่มีสำนักโหราศาสตร์ไหนออกประกาศแก้ไขอะไรทั้งสิ้น

เรื่องนี้วนกลับมาทุกๆ ไม่กี่ปี ส่วนใหญ่มักเริ่มจากบทความให้ความรู้เรื่องกลุ่มดาวที่ถูกหยิบไปเล่าต่อราวกับว่ามีหน่วยงานด้านอวกาศออกมาตรวจสอบคอลัมน์ดวงประจำวัน หน่วยงานด้านอวกาศไม่ได้ทำโหราศาสตร์ และบทความต้นทางเหล่านั้นก็มักเขียนไว้ตรงๆ อยู่แล้วว่าไม่ใช่แบบนั้น สิ่งที่ถูกเล่าเป็นข่าวใหม่จึงเป็นแค่การพูดซ้ำเรื่องที่รู้กันมาตั้งแต่สมัยโบราณ ชื่อราศีใช้ชื่อร่วมกับกลุ่มดาว แต่เลิกใช้ตำแหน่งร่วมกันมานานมากแล้ว

โหราศาสตร์เป็นศาสตร์แห่งการตีความที่สืบทอดกันมา ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ แต่ถ้าคุณกำลังกังวลว่าราศีที่สิบสามจะทำให้คำอธิบายราศีที่อ่านมาหลายปีใช้ไม่ได้อีกต่อไป เรื่องนั้นไม่จริงเลย ระบบที่ใช้เขียนคำอธิบายนั้นมีสิบสองส่วนมาตั้งแต่ก่อนจะมีใครตีเส้นแบ่งกลุ่มดาวเสียอีก และไม่มีช่องทางไหนให้ส่วนที่สิบสามงอกขึ้นมาได้เลย