Dromen over kippen en hanen

Het geluid komt in deze dromen vaak eerder dan het beeld: gekakel, geschuifel over een erf, ergens een haan die het hoogste woord heeft. Een kip scharrelt, maakt drukte, legt een ei en wordt geteld, en de oude uitleggers namen dat vrijwel letterlijk over. Bij hen gaat het lemma over kleine huishoudelijke zaken, over bescheiden opbrengst en over de licht nerveuze bezigheid van het bewaken van je eigen stukje grond.

Van het erf naar het spreekwoord

Het Nederlands doet zelf mee aan de betekenis. Wie als een kip zonder kop rondloopt, doet veel en bereikt weinig, en dat beeld lekt rechtstreeks je slaap in. Iemand die een week lang te horen krijgt dat hij moet ophouden met fladderen, produceert het plaatje soms zonder dat er ook maar een spoor van folklore aan te pas komt. Uitleggers hebben daar geen moeite mee: de woordspeling mag rustig de betekenis zijn.

Pluimvee is niet voor iedereen hetzelfde

Hoeveel je aan dit alles hebt, hangt sterk af van je eigen geschiedenis met pluimvee. Wie is opgegroeid met elke ochtend voer strooien, ziet een huiselijk en heel concreet dier. Wie kip alleen van een bord kent, droomt eerder over eten of over een zekere weerzin. En wie op zesjarige leeftijd door een slechtgehumeurde haan over het erf is gejaagd, kent dit beeld helemaal niet als vriendelijk. Begin bij jouw versie, niet bij het boek.

Hennen, kuikens en een kraaiende haan

In Europa en in Azië kreeg de hen een rustige, weinig glamoureuze reputatie. Een hen met kuikens staat voor zorg en voor verantwoordelijkheid tegenover mensen die van je afhankelijk zijn. Een leggende kip hoort bij traag verdiend resultaat, het soort dat zich opstapelt in plaats van ineens binnen te komen. Kippen die geschrokken alle kanten op stuiven, horen bij een van de oudste beelden voor een kleine paniek die door een groep trekt. En een kraaiende haan geldt breed als aankondiging: een bericht, een oproep, of gewoon het gevoel dat er iets wordt afgeroepen voordat jij er klaar voor was.

Er hangt ook een tweede laag omheen, want kippen worden geteld en verhandeld. Wie zich zorgen maakt over de vraag of het rondkomt, droomt eerder over dieren die iets opleveren dan over dieren die alleen mooi zijn. De boeken spreken dan over voorraad en over een kast die vol of leeg is, en niet over rijkdom.