Jak liczone są lata w chińskim zodiaku?

Zwierzę chińskiego zodiaku przypisane jest do roku, ale nie do tego roku, który widnieje na zachodnim kalendarzu ściennym. Chiński rok zaczyna się przy nowiu wypadającym gdzieś między 21 stycznia a 20 lutego, więc urodziny na początku stycznia albo w pierwszych dwóch tygodniach lutego zwykle należą jeszcze do zwierzęcia roku poprzedniego. Komuś urodzonemu w styczniu 2025 roku, komu powiedziano, że jest Wężem, przypisano złe zwierzę: rok Węża zaczął się dopiero pod koniec tego miesiąca, a wcześniej wciąż trwał rok Smoka.

Dwanaście zwierząt i rok, w którym każde z nich rządzi

Kolejność nigdy się nie zmienia, a cykl nigdy się nie urywa. Przy każdym zwierzęciu poniżej podany jest jeden z niedawnych lat, w których rządziło. Żeby dotrzeć do pozostałych, wystarczy dodać albo odjąć dwanaście, albo dowolną wielokrotność dwunastu.

• Szczur. 2020
• Wół. 2021
• Tygrys. 2022
• Królik. 2023
• Smok. 2024
• Wąż. 2025
• Koń. 2026
• Koza. 2027
• Małpa. 2028
• Kogut. 2029
• Pies. 2030
• Świnia. 2031

Każdy rok z tej listy zaczyna się w chińskim Nowym Roku, a to jedna korekta, na której potyka się większość osób. Kozę spotkasz czasem pod nazwą Owca, a Świnię pod nazwą Dzik, bo chińskie słowa obejmują zwierzęta, które w polskim rozróżniamy osobnymi nazwami.

Dlaczego rok zmienia się dopiero późną zimą

Chiński kalendarz jest lunisolarny, czyli liczy miesiące według Księżyca, a lata trzyma w rytmie Słońca. Miesiąc zaczyna się w dniu nowiu, kiedy Księżyc stoi między Ziemią a Słońcem i nie pokazuje oświetlonej strony, po czym trwa dwadzieścia dziewięć albo trzydzieści dni do kolejnego nowiu. Dwanaście takich miesięcy daje razem około 354 dni, czyli około jedenaście dni mniej niż rok słoneczny.

Bez korekty ta różnica przesuwałaby chiński Nowy Rok wstecz przez kolejne pory roku w ciągu jednej dekady. Dlatego co pewien czas dokłada się trzynasty miesiąc, siedem razy na każde dziewiętnaście lat, co utrzymuje liczenie w zgodzie ze Słońcem. Skutkiem ubocznym jest to, że Nowy Rok nie może osiąść na jednej stałej dacie i wędruje w oknie długości mniej więcej miesiąca.

Warto znać jeszcze jedną subtelność. Astrolodzy pracujący z pełnym chińskim kosmogramem urodzeniowym często zaczynają rok zwierzęcia od lichun, tradycyjnego pierwszego dnia wiosny wypadającego około 4 lutego, a nie od samego Nowego Roku. Przy urodzinach w pierwszych dniach lutego te dwie konwencje potrafią wskazać różne zwierzęta i żadna z nich nie jest przez to błędem.

Żywioł, który towarzyszy zwierzęciu

Każdy rok niesie też jeden z pięciu żywiołów: drewno, ogień, ziemię, metal i wodę. Żywioł trzyma się przez dwa lata z rzędu, zanim przejmie go kolejny, więc dwanaście zwierząt zestawionych z pięcioma żywiołami daje sześćdziesiąt odrębnych kombinacji, zanim cały cykl zacznie się od nowa. Drewniany Smok albo Metalowy Szczur wraca raz na sześćdziesiąt lat, dlatego sześćdziesiąte urodziny od dawna traktuje się jako szczególną rocznicę.

Ostatnia cyfra roku zachodniego wskazuje żywioł, o ile urodziny wypadają już po Nowym Roku: 0 i 1 to metal, 2 i 3 woda, 4 i 5 drewno, 6 i 7 ogień, 8 i 9 ziemia. Według tej zasady rok 2024 był rokiem Drewnianego Smoka, a rok 2026 rokiem Ognistego Konia.

Każdy rok jest też albo yang, czyli aktywnym biegunem dawnej chińskiej pary przeciwieństw, albo yin, biegunem przyjmującym, a oba na przemian następują po sobie bez wyjątku. Ponieważ zwierzęta zajmują stałą kolejność, to przypisanie jest trwałe: rok Szczura, Tygrysa, Smoka, Konia, Małpy i Psa zawsze jest yang, a rok Wołu, Królika, Węża, Kozy, Koguta i Świni zawsze jest yin.

Co mówi się o poszczególnych zwierzętach

Zwierzę niesie ze sobą reputację, a nie prognozę. Wołowi przypisuje się cierpliwość i niewzruszoność, Małpie szybkość i skłonność do figli, Wężowi skrytość i przenikliwość, Koniowi niepokój i towarzyskość. To charakterystyki przekazywane przez opowieści i drukowane kalendarze, a nie ustalenia naukowe, i najlepiej czytać je tak, jak każdy odziedziczony opis temperamentu: jako soczewkę, która czasem pasuje, a czasem nie.

Dopasowanie w tej tradycji opiera się na prostej geometrii. Zwierzęta oddalone o cztery miejsca w kolejności uznaje się za dobrze dobrane, co daje cztery zgrane trójki: Szczur ze Smokiem i Małpą, Wół z Wężem i Kogutem, Tygrys z Koniem i Psem, Królik z Kozą i Świnią. Zwierzęta stojące dokładnie naprzeciw siebie w kole, w odległości sześciu miejsc, uznaje się za skłócone: Szczur przeciwko Koniowi, Wół przeciwko Kozie, Tygrys przeciwko Małpie, Królik przeciwko Kogutowi, Smok przeciwko Psu i Wąż przeciwko Świni.

Rok, w którym wraca twoje własne zwierzę

Twoje zwierzę rządzi ponownie co dwanaście lat, czyli w wieku dwunastu, dwudziestu czterech, trzydziestu sześciu lat i kolejnych. Chiński zwyczaj nazywa to benmingnian i traktuje raczej jako okres niespokojny niż szczęśliwy, z założeniem, że stanie dokładnie pod własnym znakiem ściąga uwagę, bez której wolisz się obejść.

Zwyczajowym środkiem zaradczym jest czerwień: czerwony pasek, czerwone skarpetki albo czerwona bielizna, noszone przez cały rok i najlepiej podarowane przez kogoś innego, a nie kupione dla siebie. To zwyczaj obserwowany w podobnym duchu co odpukanie w niemalowane drewno, i przestrzega go wielu ludzi, którzy niekoniecznie przyznaliby, że w niego wierzą.

Masz więcej niż jedno zwierzę

Zwierzę roku to dopiero pierwsze z czterech. Pełny tradycyjny odczyt, znany jako bazi albo cztery filary, przypisuje zwierzę i żywioł do roku, miesiąca, dnia oraz dwugodzinnego przedziału urodzenia. Filar dnia bywa uznawany za ten, który opisuje daną osobę najdokładniej, co po części tłumaczy, dlaczego samo zwierzę roku potrafi wydawać się niedopasowane.

Zwierzę godziny zmienia się najszybciej ze wszystkich. Chińska doba dzieli się na dwanaście dwugodzinnych bloków, z których każdym rządzi jedno zwierzę w zwyczajnej kolejności, począwszy od godziny Szczura, trwającej od jedenastej wieczorem do pierwszej w nocy. W popularnych tekstach zwierzę miesiąca nazywa się wewnętrznym, a zwierzę godziny sekretnym. Żeby wyliczyć którekolwiek z nich, potrzebna jest pełna data urodzenia, a przy godzinie także dokładny czas urodzenia.