Dromen over de open zee

Het Nederlands maakt het verschil meteen zichtbaar: een meer heeft een overkant, een rivier heeft een richting, en de zee heeft geen van beide. Daarom zetten uitleggers de zee apart van al het andere water in dit woordenboek. Oude droomboeken behandelen alle zeeën als hetzelfde beeld en noemen het al eeuwen het grootste van de gevoelsbeelden, waarbij de toestand van het water gelezen wordt als de toestand van wat je met je meedraagt. Er hoeft verder niets in het tafereel te veranderen om de betekenis te laten kantelen.

Sta je erin of kijk je ernaar

Je eigen plek doet net zoveel werk als het water. Vanaf het strand toekijken hoort bij gevoel op veilige afstand bekijken. Erin liggen en drijven hoort bij meedoen, en erin liggen waar je niet meer staat bij meedoen dat verder ging dan de bedoeling was. Een boot stelt voor wat de oversteek draagt: een plan, een relatie of een vaste routine, en de staat ervan wordt navenant gelezen. Oudere bronnen zien in een overtocht een verandering van omstandigheden, een lezing uit de tijd dat een zeereis de enige lange reis was die bestond.

Van spiegelglad tot geen bodem in zicht

Stil water onder een open lucht geldt in vrijwel elke bron als de gunstigste vorm: bezonken gevoel en ruimte om adem te halen. Zware deining en brekende golven wijzen op onrust, al tekenen uitleggers erbij aan dat wie van die golven geniet een heel andere droom heeft dan wie erdoor omver wordt gelopen.

Diepte wordt los van het oppervlak behandeld. Naar beneden kijken in water zonder zichtbare bodem komt vaak terug in droomverslagen en geldt als besef van iets in jezelf waar je nog niet in afdaalde. Mensen beschrijven dat moment vaker als ontzag dan als angst.

Wie ooit bijna verdronk droomt anders

Geen algemene lezing houdt hier stand tegen een sterke persoonlijke geschiedenis, en dat hoort ook zo. Wie als kind dagelijks zwom en wie ooit bijna verdronk, dromen niet dezelfde zee, ook al beschrijven ze hetzelfde water. Vissersfamilies, een jeugd aan de kust, een overtocht onder druk: elk daarvan herschrijft het beeld voordat een woordenboek in de buurt komt. Wie bovendien woont waar het water hoger staat dan het land, legt daar nog een eigen laag overheen. Neem het bovenstaande als beginpunt en laat je eigen herinnering aan het water beslissen.