Dromen over de woestijn

Zand tot aan de horizon en verder niets: zo vertellen mensen deze droom na. De woestijn hoort bij de kleine groep landschappen waarvan de twee klassieke lezingen elkaar openlijk tegenspreken. In de ene lijn staat ze voor leegte, dorst en afgesneden zijn van wat je voedt. In de andere, ouder en grotendeels afkomstig uit verhalen over kluizenaars, is het de plek waar mensen expres heen gingen om alles weg te laten en zichzelf te horen denken. Allebei blijven ze bestaan omdat ze allebei kloppen, alleen niet bij dezelfde dromer.

Wat het lichaam die nacht deed

Woestijnen zijn heet en droog, en dat geldt ook voor een slaapkamer in augustus met het raam dicht. Een droge mond, een verstopte neus, te weinig gedronken na een lange avond, een kamer zonder een zuchtje beweging: het komt in de slaap terug als landschap, omdat je hoofd decor bouwt rond wat het lichaam doorgeeft. Voordat je naar de symbolische laag grijpt, is de vraag of je wakker werd met zin in een glas water. Dat antwoord dekt in zijn eentje een flink deel van deze dromen.

Vier varianten die uitleggers uit elkaar houden

• Verdwaald en dorstig. De versie die de meeste mensen verwachten, meestal verbonden met opgebruikte voorraden: tijd, geld, geduld of aandacht die wel opgingen maar nooit werden aangevuld.
• De oversteek met opzet. Wordt veel positiever gelezen, als uithoudingsvermogen en als een zware periode die je zelf hebt aanvaard.
• Een oase in zicht. Geldt van oudsher als opluchting die echt bestaat maar nog niet bereikt is, en dat is iets anders dan opluchting die aankomt.
• Een zandstorm. Wordt ingedeeld bij mist en sneeuwstorm: het gaat om het verlies van oriëntatie, niet om gevaar.

Voor wie zand geen leegte is

Ben je opgegroeid in een droog land, dan is zand thuis en geen gemis, en dat gegeven gaat volledig voor op de traditionele lezing. Mensen die echt door woestijnen gereisd hebben, noemen de droom vaak ruim en schoon; mensen die ze alleen uit films kennen, noemen hetzelfde landschap vijandig. De traditie levert een beginpunt, en jouw eigen voetstappen in die grond bepalen welke van de twee tegenstrijdige versies bij jou hoort.