Sterrenbeelddatums: wanneer begint elk teken?

Sterrenbeelddatums liggen niet vast zoals een verjaardag op de kalender. Elk teken beslaat precies dertig graden van de baan die de Zon in een jaar tegen de sterren lijkt af te leggen, en een teken begint op het exacte moment waarop de Zon die openingsgraad bereikt. Omdat een jaar geen rond aantal dagen telt, valt dat moment elk jaar op een ander kloktijdstip, en dat is precies waarom de ene lijst een grens op de 22e zet en de volgende lijst diezelfde grens op de 23e.

De datums voor een gewoon jaar

Onderstaand overzicht klopt voor de meeste jaren en zit er zelden meer dan een dag naast. Het is berekend voor de tijdzone Greenwich, en waarom die toevoeging ertoe doet, staat verderop uitgelegd.

• Ram. 21 maart tot 19 april
• Stier. 20 april tot 20 mei
• Tweelingen. 21 mei tot 20 juni
• Kreeft. 21 juni tot 22 juli
• Leeuw. 23 juli tot 22 augustus
• Maagd. 23 augustus tot 22 september
• Weegschaal. 23 september tot 22 oktober
• Schorpioen. 23 oktober tot 21 november
• Boogschutter. 22 november tot 21 december
• Steenbok. 22 december tot 19 januari
• Waterman. 20 januari tot 18 februari
• Vissen. 19 februari tot 20 maart

Valt je verjaardag ruim binnen zo'n periode, drie of vier dagen van de grens vandaan, dan geeft deze lijst het definitieve antwoord en hoef je niet verder te lezen. Ligt hij op een genoemde grens, of een dag ervoor of erna, lees dan door, want een lijst alleen kan je dan niet eerlijk antwoord geven.

Waar die ene dag verschuiving vandaan komt

Een volledige omloop van de Zon duurt ongeveer 365 dagen en zes uur. Een kalenderjaar telt 365 dagen. Daardoor bereikt de Zon het begin van Ram elk gewoon jaar zo'n zes uur later op de klok dan het jaar ervoor, en na drie jaar is die vertraging opgelopen tot achttien uur. De schrikkeldag op 29 februari duwt de kalender dan weer een dag vooruit, en de grens springt terug naar ongeveer waar hij begon.

Het resultaat is een zaagtandpatroon van vier jaar, geen langzame blijvende verschuiving. Binnen dat patroon valt een grens die in het ene jaar laat op de avond ligt, drie jaar later al in de vroege uren van de volgende dag. Er is niets aan de hemel veranderd. Alleen loopt de kalender een paar uur voor of een paar uur achter.

Vier grenzen die de hemel zelf exact vastlegt

Vier van de twaalf beginpunten zijn helemaal geen afspraak. Het zijn gebeurtenissen die een sterrenwacht tot op de minuut kan publiceren, en alle andere grenzen worden daaruit afgeleid.

Ram begint bij de voorjaarsequinox, het moment waarop de Zon de hemelevenaar noordwaarts kruist en dag en nacht overal op aarde ongeveer even lang duren. Kreeft begint bij de zomerzonnewende, wanneer de Zon zijn noordelijkste punt bereikt. Weegschaal begint bij de herfstequinox en Steenbok bij de winterzonnewende. De overige acht grenzen verdelen de tussenliggende stukken in gelijke stappen van dertig graden.

Diezelfde vastlegging beantwoordt ook een vraag die lezers in Australie, Zuid-Afrika en Argentinie vaak stellen. Sterrenbeelddatums zijn overal ter wereld hetzelfde. Ze liggen vast aan de plek van de Zon op haar jaarlijkse baan, niet aan het weer buiten, dus Ram begint ook op het zuidelijk halfrond gewoon bij de voorjaarsequinox, ook al opent diezelfde equinox daar de herfst in plaats van de lente.

Waarom de tekens niet even lang duren

Dertig graden per teken betekent niet dertig dagen per teken. De baan van de aarde is een lichte ellips, en de aarde beweegt het snelst wanneer ze het dichtst bij de Zon staat, in de eerste dagen van januari. Vanaf de grond gezien lijkt de Zon daardoor sneller door de tekens te reizen die ze rond die tijd van het jaar doorloopt, en trager door de tekens aan de overkant van de dierenriem.

Boogschutter en Steenbok zijn het kortst, iets meer dan negenentwintig dagen. Tweelingen en Kreeft zijn het langst, iets meer dan eenendertig dagen. Tussen het kortste en het langste teken zit bijna twee dagen verschil, en dat is een tweede reden waarom een keurige lijst met hele dagen altijd maar een benadering blijft.

De tijdzone verandert de datum

Een grens gebeurt voor de hele planeet op een en hetzelfde moment, maar welke kalenderdatum daarbij hoort, hangt af van waar jij op dat moment staat. Stel dat de Zon in Amsterdam om elf uur 's avonds op 20 april het eerste punt van Stier bereikt. In Tokio, die maand acht uur verder, valt datzelfde moment om zeven uur 's ochtends op 21 april. Een baby die in Tokio om drie uur die ochtend geboren wordt, kwam voor de grens ter wereld en is dus een Ram, ook al zet elke gangbare lijst Stier daar al op de dag ervoor.

Gepubliceerde tabellen zijn bijna altijd voor een specifieke tijdzone berekend en vermelden dat er zelden bij. Dit is de derde bron van de kleine verschillen tussen lijsten, en de bron waar lezers het minst op bedacht zijn.

Als je verjaardag op een grens valt

Drie simpele dingen laten lijsten van elkaar verschillen: het jaar, de tijdzone en het afronden op hele dagen. Geen van de drie is een meningsverschil over astrologie. Alle drie verdwijnen ze zodra je stopt met een tabel raadplegen en in plaats daarvan uitzoekt waar de Zon werkelijk stond op jouw eigen datum, op jouw eigen uur, op jouw eigen plek.

Verjaardagen op een grens hebben hun eigen volksverhaal, het idee dat je een beetje bij beide buurtekens hoort. Dat idee heeft een eigen gids verdiend en komt hier niet verder aan bod. Voor de hemel zelf staat de Zon op elk gegeven moment gewoon in een van de twee tekens, en voor een grensverjaardag is de enige manier om te weten welk teken dat is, je eigen geboortejaar na te rekenen in plaats van een algemene lijst te raadplegen.

Een laatste ding dat de moeite waard is om ronduit te zeggen. Het juiste teken kennen is geen bijgeloof maar gewoon logica: alles wat over een teken geschreven staat, gaat ervan uit dat je daar terecht in geplaatst bent. Wie jarenlang stukken over Weegschaal heeft gelezen terwijl de Zon op het geboorte-uur eigenlijk nog in Maagd stond, heeft niets onwaars geleerd over Weegschaal. Diegene heeft alleen over een vreemde gelezen.